4 Kasım 2013 Pazartesi

Uluslararası iktisat - Kötü Paranın iyi Parayı Kovması [Gresham Yasası]

Kötü Para İyi Parayı Kovar

Yazının içeriğini başlıktan az çok anladınız,gresham yasasını inceleyeceğiz.Takdir edersiniz ki yasanın bir ucu da para ikamesi/dolarizasyon mevzusuna dokunuyor.Brezilya,Arjantin ve Türkiye'de yaşandı bu olgu,biz fazla ayrıntıya girmeden birkaç şey yazacağız konu hakkında.

Gresham yasası tanım olarak,madeni paranın üzerinde yazılı olan değer satın alma gücünden yüksekse bu paralar metal olarak kullanılmaya devam eder,der.Yani nominal değerleri aynı fakat içeriğinde altın-gümüş

Peki bu yasa ne gereksinimle çıkartıldı?

Şöyle düşünelim,elimizde 1 gram şilin ve 2 gram şilin içeren madeni paralar olsun(şilin 1/20 pound).Her ikisinin de değeri 1 lira.Pazara çıktığınızda 1 liraya 2 ekmek satın alabiliyorsunuz,hangisiyle alırsınız?



Buna cevap verebilmek için o dönemde uygulanan ekonomi politikalarını bilmek gerekli,kısa özetle yazalım.
15.yy da Avrupa devletleri zenginliğinin yolunun değerli madenlerden geçtiğini düşünerek yeni sömürge yolları aramaya koyuldular.Başını İspanya ve Portekiz'in çektiği bu ülkeler merkantalizm adı verilen yeni bir akımın öncüsü oldular.Bu yüzyılda kağıt para olmadığından,madeni para altın-gümüş gibi değerli madenlerden üretiliyordu.Yalnız madenler kıtlığa girince değer kazanıyor,sömürgelerden elde edilen yeni madenler eritilerek metal para yapımına devam ediliyordu.Maden stogu ülkenin zenginliği hakkında bize ipuçları veriyordu.

Tabii bunlar o zamanın piyasa ekonomisinde yaşanan olaylar.Sanayi devriminden baya öncesi.Soruya tekrar geri dönelim,eğer içerisinde daha az şilin bulunan madeni parayla da istediğinizi alabiliyorsanız ki alıyorsunuz onu tercih etmeniz olasıdır.Bilahare,içerisinde daha fazla şilin içeren madeni parayı da eritip saf gümüş olarak satabilirsiniz ya da yastık altı yaparsınız.Hal böyle olunca piyasada salt kötü para kalır,iyi para piyasadan çekilmiş olur.

Tamam da bunun dolarizasyonla/euroizasyonla ne ilgisi var?Şu ilgisi var.


Eğer bir ülkenin kendi parası enflasyon sebebiyle sürekli değer yitiriyorsa o zaman para bazı fonksiyonel özelliklerini gerçekleştiremiyor demektir yahut yerli paranın faizi yerlerde sürünüyorsa yine yapılacak şey bellidir.Dolarizasyon.

Bugünün 100 lirası yarının %100 enflasyonuyla 50 liraya iniyorsa bu işte bir gariplik var demektir.Çünkü asimetrik kaldıraç etkisi gereği 50 liranın 100 lira olması için %100 faiz alması lazımdır.Evimi 300 liraya kiraya vermeye kalksam alacağım paranın satın alma gücü gün geçtikçe düşeceğinden yapacağım en mantıklı şey,kiraya dolar bazında değer biçmemdir.Böylece türk parasının olmayan değer biçme işlevi de beni sıkıntıya düşürmeyecektir.Bu sadece ev kirası ödemesi hallerinde değil birçok şeyde uygulanabilir.Yerli paranın görünümü devamlı böylece sürecek olursa artık yerini dolar,euro para birimleri almaya başlayacak ve kötü para iyi parayı piyasadan kovacaktır.Bu duruma para ikamesi adını veriyoruz.Olurda enflasyon düşer,tek haneli rakamlara gerilerse bu durumun tam tersi,ters para ikamesi adını alıyor.Enflasyon ne zaman yükselirse bankaların mevduatlarındaki yabancı para oranı artıyor,enflasyon düşerken de bahsettiğim gibi tam tersi




oranı farklı iki madeni paradan külçe değeri yüksek olanın piyasadan çekilmesi olayıdır.Burada külçe değeri düşük olan para külçe değeri yüksek olan parayı piyasadan kovmuş olur.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder

Yorumlarınız bizim için önemlidir. Konu hakkında sormak istediklerinizi yazabilirsiniz.
Istanbul ithalat - ithal Çin ürünleri